Bohaterowie jasełek - znaczenie i symbolika

Od czasu, kiedy w 1223 r. w Greccio św. Franciszek zbudował pierwszą szopkę, bożonarodzeniowe dekoracje, a później wystawiane amatorsko bądź profesjonalnie widowiska podlegały ciągłym przemianom. Używane pierwotnie figurki i kukiełki zastąpili aktorzy i żywe zwierzęta.  Do jasełek wprowadzony został ruch, do nowonarodzonego Jezusa zaczęły przybywać coraz to nowe postacie świeckie, a obok wątków biblijnych pojawiły się scenki rodzajowe, nawiązujące do wydarzeń historycznych czy do danego regionu.

Wróćmy jednak do podstaw. Święta Rodzina i wydarzenie z jej życie, które wpłynęło na historię świata, to najważniejsi bohaterowie. Jezus w żłóbku stanowi centrum i oś wokół której obudowuje się fabułę jasełek. Czuwają nad Nim rodzice - Maryja i Józef. Swoją obecnością i postawą wyrażają adorację dla Boga (postawa klęcząca) oraz gotowość do służby Jemu (postawa stojąca), a także rodzicielskie oddanie i poświęcenie. Pasterze przybywają do żłóbka także, aby adorować Dzieciątko. Symbolizują prostych ludzi, których Bóg wybrał odkrywając przed nimi tajemnicę Narodzenia. Aniołowie śpiewający i grający w jasełkach na chwałę Bożą są nieodłącznie związani z pasterzami - te dwa rodzaje istot ukazując dwoistość natury Jezusa. Chodzi o podkreślenie fundamentalnej prawdy, że oto Bóg-Człowiek przyszedł na ziemię. Do żłóbka pielgrzymują też Trzej królowie, którym tradycja utożsamia z ludźmi wiedzy i nauki, szukającymi prawdy o Bogu także rozumem.

Tradycyjnie w szopce (grocie) znajdują się wół i osioł, owce, a często także pies. Obecność wołu i osła ukazuje, że oto wypełniło się proroctwo Izajasza, który mówi: „Wół zna swego pana a osiołek żłób swego właściciela” (Iz 1, 3). Symbolizujący upór i nieczystość osioł wskazujący na pogan oraz uznawany za zwierzę czyste, ofiarne, pracowite i mądre wół uosabiający Żydów i wiernych apostołów, w najważniejszej dla zbawienia świata chwili rozpoznali w dziecięciu Boga. Ich obecność przy żłóbku to symbol zjednoczenia dzięki osobie Jezusa wiernych i niewiernych. Owca, zwierzę ofiarne i stadne to obraz ludu Bożego – trzody, która idzie za Pasterzem. Pies z kolei wskazuje na cechy takie jak wierność, oddanie i czujność – przymioty dobrego chrześcijanina

Na koniec nie można zapomnieć o stajence, która niewątpliwie odgrywa istotną rolę jako tło dla bogatej symboliki przedstawienia jasełkowego. W rzeczywistości była ono grotą - jedną z wielu, jakich używali palestyńscy pasterze pilnując nocą stada. Zasypiali u wejścia strzegąc swoich owiec i uniemożliwiając im wejście oraz broniąc przed drapieżnikami. Każde wejście do groty musiało dokonać się przez nich. Stąd porównanie Jezusa do bramy, przez która prowadzi jedyna droga do Ojca.

Realizując przedstawienie jasełkowe nie warto odstępować od myśli i symboliki chrześcijańskiej na rzecz ludycznej. Tylko bowiem z perspektywy religijnej można prawdziwie ukazać narodzenie Jezusa.

 

16 sierpnia 2015

Adam Szafraniec

Zajmuje się twórczością dla dzieci i dorosłych. Założyciel wydawnictwa Biała Łódka, autor powieści dla dzieci, tekstów piosenek, pomocy dydaktycznych, współautor muzyki.